• ХИМИЯ КАФЕДРАСЫНЫҢ ТАРИХЫ МЕН ДАМУ ЖОЛЫ

    Қалыптасу кезеңі: 1956–1961 жылдар

    Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің Химия кафедрасы – еліміздегі химиялық білім беру мен ғылыми-педагогикалық кадрлар даярлаудың өзіндік тарихы бар кафедралардың бірі.

    Кафедраның қалыптасу тарихы 1956–1957 оқу жылында Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында химия мамандығы бойынша алғашқы студенттерді қабылдаудан басталады.

    1959–1960 оқу жылынан бастап химия кафедрасы биология және география кафедраларымен бірлесе жұмыс істей бастады. Осы кезеңде кафедра жұмысына биология ғылымдарының кандидаты, доцент Түркіменбай Таубаев жетекшілік етті.

    1961 жылғы 14 сәуірдегі №136 бұйрық негізінде химия кафедрасы жеке құрылымдық бөлімше ретінде ұйымдастырылды. Оның дербес кафедра болып қалыптасуына Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі Шарбан Батталова, доцент Сәнду Дүймағамбетова және институт басшылығы елеулі үлес қосты.

    Осылайша, кафедраның білім беру, ғылыми-зерттеу және оқу-әдістемелік қызметінің негізі қаланды.

    Кафедраның қалыптасуына үлес қосқан көрнекті ғалымдар

    Кафедраның алғашқы даму кезеңі көрнекті ғалымдар мен тәжірибелі педагогтердің есімдерімен тығыз байланысты.

    Шарбан Батталова – Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, химия ғылымдарының докторы, профессор. Ол Қазақстандағы катализ және адсорбция саласындағы ғылыми зерттеулердің дамуына зор үлес қосты. Табиғи минералды шикізат, алюмосиликатты катализаторлар, адсорбенттер және олардың физика-химиялық қасиеттерін зерттеу бағытында іргелі еңбектер жазды. 200-ден астам ғылыми жұмыстың және 7 авторлық куәліктің авторы. Оның ғылыми жетекшілігімен 7 кандидаттық диссертация қорғалды.

    Түркіменбай Таубаев – биология ғылымдарының докторы, профессор. Институттың жаратылыстану факультетіндегі биология, география және химия кафедраларының алғашқы ұйымдастырушылық жұмыстарына жетекшілік етіп, кафедраның қалыптасуына үлес қосты.

    Аргуня Жақыпова – химия ғылымдарының докторы, доцент, еңбек ардагері. Кафедраның алғашқы меңгерушілерінің бірі ретінде оқу үдерісін ұйымдастыруға және химия саласындағы педагогикалық кадрларды даярлауға атсалысты.

    Қайсар Қамбаров – химия ғылымдарының кандидаты, доцент. Электрохимия, кинетика, катализ және адсорбция бағыттарында ғылыми зерттеулер жүргізді. 100-ден астам ғылыми мақалалар мен оқу-әдістемелік еңбектердің авторы.

    Ардақ Юсупова – химиялық талдау және сараптау бағытында ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналысқан, кафедраның оқу және ғылыми қызметінің дамуына үлес қосқан доцент.

    Серік Қожабеков – химия ғылымдарының кандидаты. Физикалық және коллоидтық химия саласында дәрістер оқып, ғылыми-зерттеу жұмыстарына, соның ішінде экологиялық мәселелерге арналған жобаларға жетекшілік етті.

    Сонымен қатар кафедраның ғылыми-педагогикалық дәстүрлерінің қалыптасуына Патшайым Есжанова, Рысман Жексембиев, Сандыбай Жайлау, Мұхаметқали Матаев, Дүйсенбі Манатауов, Махмұт Камалов, Абдолла Мырзабаев және басқа да ғалымдар мен оқытушылар зор үлес қосты.

    Олардың ғылыми еңбектері, педагогикалық тәжірибесі және шәкірт тәрбиелеудегі қызметі кафедраның кейінгі даму кезеңдеріне негіз болды.

    Кафедра меңгерушілері

    Кафедраның қалыптасуы мен дамуы әр кезеңде оны басқарған басшылардың ғылыми, педагогикалық және ұйымдастырушылық қызметімен тығыз байланысты.

    Кафедраны әр жылдары басқарған тұлғалар:

    • Жақыпова Аргуня Жақыпқызы – 1964–1974 жж.;
    • Қамбаров Қайсар Нығметұлы – 1974–1984 жж.;
    • Юсупова Ардақ Бейсенқұлқызы – 1984–1989 жж.;
    • Қожабеков Серік Самсалиевич – 1989–1995 жж.;
    • Есжанова Патшайым Рүстембекқызы – 1995–1999 жж.;
    • Жексембиев Рысман Қоңырұлы – 1999–2003 жж.;
    • Жайлау Сандыбай Жайлауұлы – 2003–2007 жж.;
    • Матаев Мұхаметқали Мұсағалиұлы – 2007–2013 жж.;
    • Мырзахметова Нұрбала Оразымбекқызы – 2013–2025 жж.;
    • Жапекова Анар Оразгалиевна – 2025 жылғы 1 қыркүйектен бастап қазіргі уақытқа дейін.

    Әрбір басшы өз кезеңінде кафедраның дамуына, білім беру сапасын арттыруға, ғылыми-педагогикалық әлеуетін нығайтуға және материалдық-техникалық базасын жетілдіруге үлес қосты.

    2013–2025 жылдар: материалдық-техникалық және ғылыми-инновациялық даму

    2013 жылдан бастап кафедраны Мырзахметова Нұрбала Оразымбекқызы басқарды. Бұл кезеңде кафедраның материалдық-техникалық базасын нығайту, білім беру үдерісін жетілдіру және студенттердің ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатысуын кеңейту бағытында бірқатар жұмыстар атқарылды.

    2013–2014 оқу жылдары төрт зертханалық кабинетке қажетті жабдықтар алынып, практикалық сабақтарды ұйымдастыру мүмкіндіктері кеңейтілді.

    2013 жылы Қостанай мемлекеттік университетінде өткен 5В011200 – «Химия» білім беру бағдарламасы бойынша республикалық пәндік олимпиадада кафедра студенттері жүлделі орынға ие болды. Келесі жылы аталған олимпиада университет базасында ұйымдастырылды.

    2016 жылы Кешенді химия-биологиялық ғылыми-зерттеу орталығының ашылуына кафедраның бастамашылығы ықпал етті. Орталық жаратылыстану бағытындағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға және пәнаралық зерттеулерді жүргізуге мүмкіндік берді.

    Осы кезеңде кафедраның оқу-әдістемелік қызметі де дамып, ғылыми мақалалар, оқу құралдары мен әдістемелік еңбектер әзірленді.

    2023–2025 жылдары кафедра оқытушылары ғылыми жобаларға қатысып, гранттық қаржыландыру және ғылыми-зерттеу қызметі бағытында нәтижелерге қол жеткізді.

    Солардың бірі – AP19678514 «Өсімдіктердің өсуі мен дамуын реттеушілер ретінде жаңа тиімді отандық препараттардың синтезі, құрылымы және биологиялық қасиеттері» атты ғылыми жоба.

    Кафедраның дәстүрлі ғылыми бағыттарының бірі – студенттердің зерттеушілік қабілетін дамыту. Осы мақсатта «Индикатор» ғылыми үйірмесі жұмыс істеп, білім алушыларды ғылыми ізденіске, экологиялық мәдениетке және зерттеу жұмыстарына баулуға ықпал етті.

    2025 жылдан бастап: жаңа даму кезеңі

    2025 жылғы 1 қыркүйектен бастап Химия кафедрасын PhD, қауымдастырылған профессор м.а. Жапекова Анар Оразғалиевна басқарып келеді.

    Жаңа басқару кезеңінде кафедраның стратегиялық даму басымдықтары білім беру сапасын арттыру, ғылыми-зерттеу қызметін жандандыру, халықаралық ынтымақтастықты кеңейту және заманауи зертханалық инфрақұрылымды дамыту бағыттарына негізделді.

    Білім беру бағдарламалары және білім алушылар контингенті

    Қазіргі уақытта кафедрада бакалавриат, магистратура және докторантура деңгейлерінде мамандар даярланады.

    2025–2026 оқу жылындағы есептік мәлімет бойынша кафедраның білім алушылар контингенті 1759 адамды құрайды. Түлектердің жұмысқа орналасу көрсеткіші 82%-ды құрады.

    Білім беру бағдарламалары химия саласындағы іргелі білімді, зертханалық-практикалық дағдыларды, ғылыми-зерттеу құзыреттерін және кәсіби біліктілікті қалыптастыруға бағытталған.

    Ғылыми-педагогикалық әлеует

    Кафедраның маңызды жетістіктерінің бірі – жоғары білікті ғылыми-педагогикалық құрамының қалыптасуы.

    Қазіргі уақытта кафедрада 4 ғылым докторы, 16 PhD докторы, 15 ғылым кандидаты және 14 магистр қызмет атқарады.

    Кафедраның ғылыми әлеуеті соңғы жылдары тұрақты өсім көрсетіп келеді. 2024–2025 оқу жылында 56,9%, 2025–2026 оқу жылында 63,3% құрады. 2026–2027 оқу жылына арналған жоспарлы көрсеткіш 74,5%-ды құрайды.

    Кафедрада 8D01503 – Химия және 8D05301 – Химия білім беру бағдарламалары бойынша диссертациялық кеңес қызметін дамытуға басымдық берілуде. Бұл ғылыми кадрларды даярлауға, докторанттардың зерттеу жұмыстарын қолдауға және отандық химия ғылымының дамуына ықпал етеді.

    Ғылыми-зерттеу және инновациялық қызмет

    Кафедраның ғылыми-зерттеу бағыттары бейорганикалық, органикалық, аналитикалық, физикалық және коллоидтық химия, катализ, нанохимия, химиялық технология, функционалдық материалдар және химияны оқыту әдістемесін қамтиды.

    Кафедра халықаралық ғылыми ынтымақтастықты дамыту мақсатында шетелдік университеттермен бірлескен жобаларды жүзеге асыруда.

    Маңызды бастамалардың бірі – Түркияның Йылдыз техникалық университетімен бірлесіп жүзеге асыру жоспарланған PerovskiteNanoGraphene (PNG) жобасы. Жобаның мақсаты – перовскит және графен негізіндегі нанокомпозиттік материалдарды зерттеу арқылы сутегі өндірісінің тиімділігін арттыру және халықаралық ғылыми жарияланымдар әзірлеу.

    2026–2027 оқу жылына арналған ғылыми жұмыс жоспарында 13 ғылыми іс-шара, оның ішінде 2 халықаралық ғылыми-практикалық конференция, 1 республикалық конференция, 1 қонақ дәріс, 1 республикалық олимпиада және 8 ғылыми семинар қарастырылған.

    Сонымен қатар ғылыми жарияланымдар санын арттыру, авторлық куәліктер мен патенттер алу және халықаралық ғылыми жобаларға қатысу бағытында жұмыстар жоспарланған.

    Халықаралық серіктестер:

    • Gazi University (Түркия);
    • Chouaib Doukkali University (Марокко);
    • Niğde Ömer Halisdemir University (Түркия);
    • Nevşehir Hacı Bektaş Veli University (Түркия);
    • Ж.Баласағын атындағы Қырғыз ұлттық университеті (Қырғызстан);
    • Томск политехникалық университеті (Ресей);
    • Қазан федералдық университеті (Ресей);
    • М. Танка атындағы Беларусь мемлекеттік педагогикалық университеті;
    • А.И. Герцен атындағы Ресей мемлекеттік педагогикалық университеті.

    Отандық ынтымақтастық

    Кафедра Қазақстанның жетекші жоғары оқу орындарымен, ғылыми-зерттеу институттарымен және ғылыми-өндірістік орталықтарымен ғылыми және академиялық байланыстар орнатқан.

    Отандық серіктестер:

    • Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті;
    • Қорқыт ата атындағы Қызылорда университеті;
    • Ядролық физика институты;
    • Жану проблемалары институты ШЖҚ РМК;
    • «Жалын» ғылыми-өндірістік техника орталығы;
    • А.Б. Бектұров атындағы Химия ғылымдары институты;
    • «Д.В. Сокольский атындағы жанармай, катализ және электрохимия институты» АҚ;
    • Жиенбаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институты.

    Шетелдік ғалымдарды оқу және ғылыми-зерттеу үдерісіне тарту кафедраның халықаралық қызметіндегі маңызды бағыттардың бірі болып табылады.

    2026 жылы кафедра жұмысына Үндістанның SRM Ғылым және технология институтының профессоры, PhD Кришнамурти Рамачандран, Түркияның Йылдыз техникалық университетінің ғалымы Bahadir Keskin және Ұлыбританияның Cardiff University ғалымы Dr. Noel Thomas Chouaib Doukkali University, Марокко, профессор; University of Tokyo, Жапония, шақырылған (Adjunct) профессор.қатысты.

    Кафедра оқытушыларының халықаралық ғылыми тағылымдамаларға қатысуына да ерекше назар аударылады. 2025–2026 оқу жылында химия ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессор м.а. И.С. Сапарбекова «Болашақ» бағдарламасы аясында АҚШ-тағы Калифорния университетінде ғылыми тағылымдамадан өтті.

    2025–2026 оқу жылында кафедра бойынша халықаралық академиялық ұтқырлықтың 14 және ішкі академиялық ұтқырлықтың 11 көрсеткіші тіркелді.

    Студенттердің ғылыми және академиялық жетістіктері

    Кафедра студенттері мен магистранттары республикалық және халықаралық олимпиадаларға, ғылыми конференцияларға, жобалар мен конкурстарға белсенді қатысады.

    Жыл сайын Д.И. Менделеевтің туған күніне орай республикалық ғылыми-практикалық конференция және 9–10-сынып оқушыларына арналған жаратылыстану пәндері бойынша республикалық пәндік олимпиада ұйымдастыру дәстүрі жалғасып келеді.

    Студенттердің ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатысуын ынталандыру, зерттеушілік қабілеттерін дамыту және болашақ кәсіби қызметіне қажетті құзыреттерді қалыптастыру кафедра қызметінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады.

    Материалдық-техникалық және оқу-әдістемелік даму

    Кафедраның білім беру және ғылыми қызметін жетілдіру мақсатында оқу-зертханалық базаны жаңарту, заманауи құрал-жабдықтарды пайдалану және цифрлық технологияларды енгізу бағытында жұмыстар жүргізілуде.

    Зертханалық сабақтар бейорганикалық, физикалық және коллоидтық химия, аналитикалық химия, органикалық химия, химиялық технология және химияны оқыту әдістемесі бағыттарын қамтиды.

    Сонымен қатар кафедра оқытушылары оқулықтар, оқу құралдары, монографиялар, әдістемелік нұсқаулықтар және ғылыми еңбектер әзірлеу арқылы білім беру мазмұнын жетілдіруге үлес қосуда.

    Кафедраның даму перспективалары

    Бүгінгі таңда Химия кафедрасы өзінің тарихи дәстүрлерін сақтай отырып, білім беру мен ғылымды интеграциялау, халықаралық ынтымақтастықты кеңейту және ғылыми-инновациялық әлеуетті арттыру бағытында дамып келеді.

    Кафедраның алдағы кезеңдегі негізгі даму басымдықтары:

    • білім беру бағдарламаларының сапасын арттыру және халықаралық талаптарға сәйкестендіру;
    • ғылыми-зерттеу және гранттық жобаларға қатысуды кеңейту;
    • Scopus және Web of Science базаларындағы ғылыми жарияланымдардың сапасы мен санын арттыру;
    • халықаралық ғылыми серіктестікті және бірлескен зерттеулерді дамыту;
    • заманауи зертханалық жабдықтар мен цифрлық технологияларды енгізу;
    • жас ғалымдар мен білім алушылардың ғылыми әлеуетін қолдау;
    • академиялық ұтқырлық пен халықаралық білім беру байланыстарын кеңейту;
    • химия саласында бәсекеге қабілетті ғылыми-педагогикалық кадрлар даярлау.

    Өзінің қалыптасу кезеңінен бастап бүгінгі күнге дейін Химия кафедрасы талай ғалымдар мен педагогтердің еңбегі арқылы дамып, ғылыми-педагогикалық дәстүрлерін жалғастырып келеді.

    Кафедраның көпжылдық тарихы – ғылымға адалдықтың, сапалы білім берудің, үздіксіз ізденістің және болашақ ұрпаққа кәсіби білім мен тәрбие берудің жарқын үлгісі.

    Химия кафедрасы алдағы уақытта да отандық химия ғылымы мен білімінің дамуына үлес қосып, халықаралық ғылыми кеңістіктегі орнын нығайту және бәсекеге қабілетті мамандар даярлау бағытындағы қызметін жалғастыра береді.

    Қадрлық құрам

    Жүктеу...

    Байланыстар

    • Алматы қаласы, Гоголь көшесі 161,
      №2 оқу ғимараты,3-қабат, 307 кабинет.

      +7 (727) 237-00-54

    • Алматы қаласы, Әйтеке би, 99 (329 каб)

      +7(702)2504837

      +7(727)2370026(4110)